Relativiteit in het bestuursprocesrecht: een beperking van de beroepsmogelijkheden per 1 januari 2013

Eén van de kernbeginselen van het bestuursprocesrecht is het beginsel dat alleen een belanghebbende beroep kan instellen tegen een besluit van een bestuursorgaan. In het ruimtelijke bestuursrecht vertaalt zich dat in het afstands- en zichtcriterium: tegen een bestemmingsplan of omgevingsvergunning voor een ruimtelijke ontwikkeling op een bepaalde locatie kan in beginsel alleen diegene beroep instellen, die op korte afstand van die locatie woont en daar ook zicht op heeft. Wie niet aan dat criterium voldoet, wordt niet-ontvankelijk verklaard in zijn beroep. Daarmee vormt het belanghebbendevereiste een belangrijke beperking van het aantal (rechts)personen dat tegen een besluit beroep kan instellen.

Per 1 januari 2013 is een verdere beperking van de beroepsmogelijkheden opgenomen in een nieuw artikel 8:69a van de Algemene wet bestuursrecht (Awb): het relativiteitsvereiste. Dit vereiste perkt niet het aantal (rechts)personen dat beroep kan instellen verder in, maar wel het aantal en vooral de aard van de beroepsgronden zie zij kunnen aanvoeren. Voortaan mag een belanghebbende alleen die beroepsgronden aanvoeren waarmee hij zich beroept op een rechtsregel die ook bedoeld is om zijn persoonlijke belangen te beschermen. Als voorbeeld kan dienen de omwonende die beroep aantekent tegen een omgevingsvergunning voor de bouw van enkele woningen met als beroepsgrond dat de geluidbelasting in de nieuwe woningen te hoog is. Die omwonende beroept zich hier op de geluidnormen in de Wet geluidhinder. Die normen zijn in dit geval echter niet bedoeld ter bescherming van het persoonlijke belang van de omwonenden, maar ter bescherming van het belang van de toekomstige bewoners van de te bouwen woningen. Deze beroepsgrond van de omwonenden zal dan ook op grond van het relativiteitsvereiste ongegrond worden verklaard.

Het relativiteitsvereiste is niet helemaal nieuw in het bestuursprocesrecht. In de Crisis- en herstelwet werd zij al op 31 maart 2010 geïntroduceerd voor een aantal nader omschreven (soorten) ruimtelijke projecten. Met de introductie van artikel 8:69a Awb geldt het relativiteitsvereiste nu in alle bestuursrechtelijke beroepsprocedures, uitgezonderd lopende procedures waarvoor overgangsrecht geldt. Over de toepassing van het relativiteitsvereiste onder de Crisis- en herstelwet is ook al een aantal uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verschenen. Voor het ruimtelijk bestuursrecht komen die uitspraken er in de kern op neer dat een omwonende beroepsgronden kan aanvoeren als hij zich daarbij beroept op rechtsregels die mede zijn bedoeld om de kwaliteit van zijn woonomgeving te beschermen. Zo mag een omwonende bijvoorbeeld aanvoeren dat een ruimtelijke ontwikkeling leidt tot aantasting van een natuurgebied dat op zo korte afstand van zijn woning ligt, dat aantasting van dat natuurgebied ook een aantasting van zijn woonomgeving vormt. De Natuurbeschermingswet 1998 is hier mede bedoeld om de woonomgeving en dus de belangen van de omwonende te beschermen. Aan het relativiteitsvereiste wordt voldaan.

Diezelfde omwonende kan echter niet met succes aanvoeren dat de ruimtelijke ontwikkeling leidt tot een verstoring van archeologische waarden in de grond. Die niet zichtbare archeologische waarden vormen volgens de Afdeling bestuursrechtspraak geen onderdeel van de woonomgeving van de omwonende. De Monumentenwet 1988 strekt hier niet tot bescherming van de belangen van de omwonende. Aan het relativiteitsvereiste wordt niet voldaan.

Kortom, hoewel er vanuit het belang van een zorgvuldige en correcte besluitvorming zeker wel kritiek mogelijk is op het relativiteitsvereiste, heeft de invoering ervan in het bestuursprocesrecht zeker grote voordelen voor de ontwikkelaar of initiatiefnemer van ruimtelijke projecten. Hij zal veel minder dan voorheen geconfronteerd worden met beroepsprocedures, waarin omwonenden zich met succes beroepen op allerlei regels waar zij zelf feitelijk geen enkel belang bij hebben.

This entry was posted in Blog, Geen categorie and tagged , . Bookmark the permalink.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>